
حمل و نقل لجستیک یکی از ارکان اساسی در زنجیره تأمین و تجارت جهانی بهشمار میرود. این حوزه با برنامهریزی، اجرا و کنترل مؤثر جریان کالا، اطلاعات و منابع از مبدا تا مقصد، نقش مهمی در بهینهسازی هزینهها و افزایش بهرهوری ایفا میکند. با رشد تجارت بینالمللی و گسترش بازارهای جهانی، اهمیت حمل و نقل لجستیک بیش از پیش نمایان شده است، چرا که مدیریت درست آن میتواند مزیت رقابتی قابل توجهی برای شرکتها ایجاد کند.
در ادامه این مطلب، همراه شرکت حمل و نقل بینالمللی تک بار باشید تا با خدمات، مزایا و نقش کلیدی این شرکت در ارائه راهکارهای نوین لجستیکی آشنا شوید.
لجستیک (به فارسی: آماد یا آمادگاری، به انگلیسی: Logistics) به فرآیند برنامهریزی، اجرا و کنترل مؤثر و کارآمد جابهجایی و نگهداری کالاها، خدمات و اطلاعات از نقطه مبدأ تا مقصد نهایی گفته میشود. هدف اصلی این فرآیند، تأمین نیازهای مشتری در زمان مناسب و با هزینهای مقرونبهصرفه است.
در گذشته، لجستیک بیشتر در حوزه نظامی کاربرد داشت؛ بهویژه برای انتقال پرسنل، تجهیزات و آذوقه به مناطق مختلف عملیاتی. اما امروزه این واژه کاربرد گستردهتری در حوزه تجارت و کسبوکار پیدا کرده و بیشتر به فرآیند جابجایی کالا در زنجیره تأمین اشاره دارد.
مدیریت حمل و نقل لجستیکی شامل هماهنگی دقیق بین حملونقل، انبارداری، توزیع و خدمات پشتیبانی است. شرکتهایی که در این حوزه فعالیت میکنند، یا خود دارای امکانات گستردهای مانند ناوگان حملونقل، انبارهای هوشمند و سیستمهای نرمافزاری پیشرفته هستند یا بهعنوان واسطه تخصصی، خدمات لجستیکی را به کسبوکارها ارائه میدهند. برخی از بزرگترین شرکتهای فعال در این زمینه شامل FedEx، UPS و DHL هستند.
در حال حاضر بسیاری از تولیدکنندگان و فروشندگان بزرگ بخشی از فرآیند لجستیکی خود را به شرکتهای ثالث (3PL) برونسپاری میکنند تا بهرهوری بیشتری در حملونقل و توزیع کالاهایشان داشته باشند.
در رابطه با همین موضوع بخوانید:
لجستیک شامل فرآیند برنامهریزی، اجرا و کنترل جابجایی و ذخیره کالاها، خدمات و اطلاعات از نقطه مبدأ تا مقصد نهایی است. هدف آن، ارائه منابع به شکل صحیح، در زمان مناسب و با هزینه مناسب است.
مجموعهای از فعالیتها شامل:
در رابطه با همین موضوع بخوانید:
انتخاب مکان انبار، طراحی سیستم ذخیره سازی ایده آل، فناوری انبار و همچنین سازمان انبار شامل اقدامات لجستیکی است که باید برنامه ریزی، اجرا و کنترل شود. علاوه بر این، بهره برداری از یک انبار نیز بخشی از لجستیک انبار است.
انبار لجستیک
حمل و نقل فیزیکی کالا از طریق زمینی (جاده و ریل)، هوایی و آبی از مکانی به مکان دیگر و انجام وظایف همراه آن مانند تهیه اسناد حمل، محاسبه زمان حمل و برنامه ریزی استفاده از تجهیزات حمل و نقل، فناوری و نیروی انسانی، همگی بخشی از لجستیک حمل و نقل است.
لجستیک داخلی معمولاً فرآیندهای لجستیک کامل را در یک مکان خاص ترسیم می کند. این می تواند هم یک شرکت تولیدی و هم یک مرکز توزیع باشد. بنابراین، بسته به زمینه، شامل لجستیک تولید، لجستیک انبار، لجستیک بسته بندی و به همین ترتیب لجستیک توزیع است. کل جریان مواد درون یک سایت، هسته درون لجستیک را تشکیل می دهد.
لجستیک بسته بندی شامل در دسترس بودن و همچنین دفع مواد بسته بندی و انتخاب آنها با توجه به معیارهای مختلف است: صرفه جویی در هزینه، تضمین کیفیت کالاهای حمل شده، نگهداری زنجیره سرد، سازگاری با محیط زیست. معرفی فن آوری هایی مانند RFID لجستیک بسته بندی را مهم تر کرده است، زیرا در نتیجه نه تنها می توان از بسته بندی برای حمل و نقل موجودی استفاده کرد، بلکه برای انتقال یا تولید اطلاعات نیز امکان پذیر است. این منجر به تلاقی با لجستیک اطلاعات می شود.
با توجه به جریان مواد یا حمل و نقل کالا، باید اطلاعات ارائه شود. مکان و وضعیت فعلی موجودی ترجیحاً باید بتواند در زمان واقعی و در هر زمان منتقل شود. این همچنین شامل برنامه ریزی استراتژیک و همچنین توسعه کلیه سیستم های اطلاعاتی لازم برای تبادل اطلاعات و مدیریت فرآیندهای تجاری می شود. به همین ترتیب، به عنوان مثال، استفاده از فناوری بلاک چین در مدیریت زنجیره تامین، بخشی از زیر حوزه لجستیک اطلاعات است.
عرضه منظم به مزارع یک زنجیره خرده فروشی، به ویژه در خرده فروشی مواد غذایی با هزاران کالایی که سریعا نیاز به جا به جایی دارند، مشمول الزامات خاصی هستند، به عنوان مثال، در تحویل، انبارداری، اعزام کارمندان و ذخیره مجدد قفسه ها که تحت عنوان شاخه لجستیک قرار می گیرند. بع عنوان مثال یک شرکت تولید شیر می بایست محصول خود را به سرعت وارد سیستم نماید و بعد از انجام امور مربوطه به دست مشتری برساند.
در سفارش پستی و تجارت الکترونیک، آخرین مسافت، یعنی مسیر از مرکز توزیع ارائه دهنده خدمات پستی یا کوریری تا آدرس تحویل مصرفکننده نهایی، گرانترین، پرهزینهترین و پیچیدهترین بخش کل مسیر حمل و نقل را نشان میدهد. تحویل آخرین مایل نه تنها از منظر تجاری یک چالش لجستیکی است، بلکه از نظر افزایش ترافیک در محلات و به همان اندازه از نظر راه حل ها و جایگزین های سازگارتر با محیط زیست مانند دوچرخه های باری یا چرخ دستی، ایستگاه های بسته یا انبارهای خرد در مراکز شهرها نیز یک چالش لجستیکی است.
لست مایل لجستیک
همه این حوزههای لجستیک، صرفنظر از معیارهایی که بر اساس آن تقسیمبندی میشوند، تابع فرآیندهای لجستیکی اساسی هستند که چالشهای خاص خود را به همراه دارند و بر این اساس زمینههای عمل خود را برای بهینهسازی تشکیل میدهند.
فرآیندهای متعددی در لجستیک وجود دارد که به موجب آن هر فرآیند به تنهایی میتواند به درجه بسیار بالایی از پیچیدگی برسد. در تمامی مراحل یا فرآیندهای فرعی، اطلاعات نیز منتقل و مبادله می شود که برای اجرای روان کل زنجیره فرآیند ضروری است.
بسته به صنعت و شرکت، فرآیندها از نظر پیچیدگی متفاوت هستند، در حالی که فرآیندهای دیگری وجود دارند که همیشه برای برنامه ریزی و اجرا چالش برانگیز هستند، مانند دستور عجله (دستور rush سفارشی است که دارای اولویت بسیار بالایی (تخصیص خارجی) است. در طول پردازش، سفارشهای فوری نسبت به سایر سفارشهای با اولویت پایین اولویت دارند). نقطه مهم در یک شرکت لجستیک، انبار و فرآیندهای مربوطه است. در اینجا، همه چیز حول محور استفاده بهینه از منابع مکانی و همچنین به حداقل رساندن هزینه های عملیاتی است که به طور مداوم با ارقام کلیدی مانند پوشش موجودی (یا محدوده ذخیره سازی که نشان می دهد موجودی برای انجام سفارش های حال حاضر چه مدت دوام می آورد. این به نوبه خود می تواند برای تعیین زمان سفارش مجدد کالاها یا مواد مربوطه استفاده شود) نظارت می شود. به همین دلیل، تمام فرآیندهای لجستیکی باید هماهنگ و به هم مرتبط باشند.
فرایند لجستیک
چنین هماهنگی بهینه ای مستلزم استفاده از دانش، زمان، پول و نیروی کار ماهر است، به همین دلیل است که برای فرآیندهای لجستیکی از تخصص خارجی و داخلی استفاده می شود. علیرغم فرآیندهای نسبتاً قابل مقایسه، تغییر یا بهینه سازی فرآیندهای لجستیکی همیشه بسیار منحصر به فرد است، زیرا شرایط و موقعیت مشخص در محل بسیار متفاوت است. هدف پیاده سازی فرآیندهای لجستیکی تا حد امکان خودکار سازی آن است. فهرست ساده شده زیر، فرآیندهای لجستیک را از تحویل تا خروجی به طور خلاصه شرح می دهد:
تحویل کالا مستلزم ارتباط دقیق با تامین کننده است. حداقل این تبادل اطلاعات شامل تأیید سفارش و در صورت لزوم تأیید حمل است. با استفاده از یک سیستم ERP، این فرآیند می تواند عمدتاً خودکار باشد.
اگر بعد از آن موجودی به محل شرکت برسد، مثلاً با کامیون، این تردد باید از نظر زمانی و مکانی با تعیین یک منطقه خاص و یک بازه زمانی مشخص برای تخلیه کنترل شود. تخلیه به دنبال اطلاع رسانی و همچنین بررسی موجودی و ثبت در سیستم مدیریت موجودی شرکت می باشد. سپس یک مکان ذخیره سازی به موجودی تحویل داده شده اختصاص داده می شود. اگر موجودی در شرایط قابل استفاده مجدد تحویل داده شده باشد، باید مطابق با آن رزرو، بازگردانده یا تعویض شوند، که معمولاً سیستم های مدیریت جداگانه ای برای آن وجود دارد.
در رابطه با همین موضوع بخوانید:
از محل دریافت کالا، کالای تحویلی به عنوان مثال با ماشین صنعتی حمل بار به محل نگهداری خود منتقل می شود. حرکات در انبار وسایل نقلیه و کارگران تابع قوانین لجستیکی خاصی است تا از تمام منابع تا حد امکان به درستی استفاده شود مانند طریقه کنترل لیفتراک یا یک مرکز کنترل سطح بالاتر. هنگامی که نیاز به مواد از انبار اعلام می شود، چینش موجودی صورت می گیرد که به نوبه خود به مقصد منتقل می شود، این پروسه می تواند برای یک مرکز تولید در کارخانه یا حمل و نقل برای تحویل به مقصد باشد. به همین ترتیب، سیستم های جابجایی مواد (سیستم های جریان مواد) را می توان در این مرحله از فرآیند به هم متصل کرد تا اکثر مسیر حمل و نقل را خودکار کند.
لجستیک تولید معمولاً از فرآیندهای تنظیم شده در سیستم کانبان (kanban) پیروی می کند (سیستم کانبان یک سیستم برنامه ریزی برای کنترل تولید است. سیستم کانبان اغلب به جریان مواد، اطلاع رسانی و مدیریت زمان برای تولید کالاها تقسیم میشود). از آنجایی که نمیتوان در سیستمهای برنامهریزی کنترلشده بهطور منعطف عمل کرد، آنها به سیستم مدیریت سطح بالایی از انبار نیاز دارند (که به نوبه خود منجر به هزینههای انبارداری بالا میشود.) و همچنین متکی به پیاده سازی های پیچیده مانند اصل Jidoka برای شروع فرآیند در زمان نیاز است، نه خیلی زود و به خصوص نه خیلی دیر، به طوری که مواد مورد نیاز را بتوان در زمان مشخص از انبار تحویل داد. از شماره سریال و دسته بندی نیز در تولید استفاده می شود تا اطمینان حاصل شود که مبدا کجاست و همچنین سیستم کیفیت و تکمیل، به طور قابل ردیابی در طول شروع مسیر داخل و از تولید تا مصرف کننده نهایی ثبت می شود. سپس محصولات تولیدی را می توان در آنجا بسته بندی کرد، البته این معمولاً در توزیع انجام می شود.
شروع حمل از جایی است که محصولات برای تحویل بسته بندی می شوند. هرچه بسته های بیشتری در روز ارسال شود، این منطقه وسیع تر است و بر این اساس، این فرآیند می تواند پیچیده تر باشد. در طول آماده سازی برای حمل و نقل، ارائه دهندگان خدمات CEP انتخاب می شوند و به این ترتیب حمل و نقل سازماندهی می شود. این پروسه همچنین شامل چسباندن برچسب های مناسب بر روی بسته ها و ارائه مدارک لازم (مثلاً قبض تحویل) می شود. کل این فرآیند همچنین می تواند خودکار باشد. یکی دیگر از بخش های فرآیند بسیار پرخطا، مدیریت هزینه حمل و نقل است که در آن فاکتورهای حمل و نقل مدیریت و بررسی می شود، به همین دلیل است که سطح بالایی از اتوماسیون نیز در اینجا ایجاد شده است تا مداخله دستی تا حد امکان به حداقل برسد. پس از تکمیل تمام فرآیندها، بسته ها آماده هستند برای جا به جایی و ارسال.
انتخاب ارائه دهنده خدمات CEP؛ مانند دریافت کالا برای حمل، هدف در اینجا کوتاه نگه داشتن زمان توقف تا حد امکان و بهینه سازی بارگیری است. اگر بسته ای به عنوان مرجوعی بازگردانده شود، این نیز به نوبه خود باید فرآیندهای مختلفی را طی کند. اینها شامل بازرسی کیفیت، پردازش مجدد احتمالی و ذخیره سازی یا دفع مجدد است و یا اگر قبلاً سفارش جدیدی بعد از برگشت خوردن برای محصول وجود داشته باشد، در شرایط مناسب می توان آن را به جای نگهداری مجدد، فوراً بسته بندی و ارسال کرد.
همانطور که در بالا توضیح داده شد، فرآیندهای لجستیک شامل بسیاری از مراحل خاص کوچک است که از صنعت به صنعت و از شرکتی به شرکت دیگر متفاوت است. به عنوان مثال، یک تامین کننده در صنعت خودرو در فرآیندهای خود با چالش های متفاوتی نسبت به یک فروشنده آنلاین بزرگ در مرکز توزیع خود مواجه است. وقتی دومی ۱۰.۰۰۰ سفارش در دقیقه را هر روز در ساعات اوج در هفته پردازش میکند، این به وضوح نشان میدهد که چقدر مهم است که مراحل تک تک فرآیند تا حد ممکن کارآمد باشد و به راحتی با یکدیگر هماهنگ شوند. هر ثانیه تلف شده یا هر مرحله فرعی که به حداکثر بهینه سازی نشده باشد، تأثیر منفی تجمعی بر نتیجه عملیاتی دارد.
لجستیک بهعنوان سومین صنعت بزرگ آلمان پس از صنعت خودرو و خردهفروشی، نقش بسیار مهمی در اقتصاد این کشور ایفا میکند. اهمیت این صنعت تا حدی است که فرصتهای شغلی متنوعی در آن ایجاد شدهاند و در بسیاری از بخشهای تولیدی، خدماتی و توزیعی میتوان رد پای حمل و نقل لجستیک را مشاهده کرد.
صنعت لجستیک طیف وسیعی از زمینههای کاری را پوشش میدهد که از خدمات فورواردری و انبارداری گرفته تا توزیع و مدیریت زنجیره تأمین را شامل میشود. برخی از مهمترین زمینههای فعالیت در این حوزه عبارتاند از:
در عصر حاضر، با گسترش حملونقل چند وجهی، نیاز به راهکارهای هوشمند در حمل و نقل لجستیک بیشتر از همیشه احساس میشود. ازاینرو، فناوری اطلاعات نیز نقش مهمی در بهبود بهرهوری و دقت در عملیات لجستیکی ایفا میکند.
در بخش لجستیک، انواع موقعیتهای شغلی برای افراد با تخصصهای مختلف وجود دارد. برخی از این مشاغل عبارتاند از:
این مشاغل در تعامل مستقیم با فعالیتهای روزمره حمل و نقل لجستیک هستند و نقش اساسی در حفظ کارایی و سرعت عملیات زنجیره تأمین دارند.
در رابطه با همین موضوع بخوانید:
با توجه به پیچیدگیهای روزافزون در صنعت، دانشگاهها و مؤسسات آموزشی بسیاری در آلمان و سایر کشورها برنامههایی با تمرکز بر لجستیک و مدیریت زنجیره تأمین ارائه میدهند. این برنامهها گاه بهصورت تخصصی در زمینه حمل و نقل لجستیک تعریف میشوند و گاه در قالب رشتههایی مانند مدیریت بازرگانی با گرایش تدارکات تدریس میگردند.
حمل و نقل لجستیک یکی از ارکان حیاتی در زنجیره تأمین است که بهطور مستقیم بر سرعت، کارایی و کیفیت جابهجایی کالاها و خدمات تأثیر میگذارد. این بخش با هماهنگسازی مسیرها، زمانبندی دقیق، مدیریت ناوگان و استفاده از فناوریهای نوین، امکان تحویل بهموقع محصولات را از تولیدکننده به مصرفکننده فراهم میکند.
اهمیت حمل و نقل لجستیک تنها در جابهجایی فیزیکی کالاها خلاصه نمیشود، بلکه بهعنوان بخشی استراتژیک در رقابتپذیری شرکتها و صنایع نقش دارد. بهویژه در بازارهای بینالمللی، زمانی که مرزهای جغرافیایی از طریق لجستیک هوشمند بیاثر میشوند، این بخش به موتور محرک تجارت جهانی تبدیل میگردد.
با رشد تجارت الکترونیک، نیاز به راهکارهای پیشرفته در حمل و نقل لجستیک بیش از پیش احساس میشود. از اینرو، سرمایهگذاری در زیرساختهای حملونقل، آموزش نیروی متخصص و بهکارگیری سیستمهای هوشمند، برای توسعه پایدار در این حوزه ضروری است.
در نهایت، میتوان گفت که حمل و نقل لجستیک نهتنها عامل پشتیبان عملیات بازرگانی است، بلکه بهعنوان یک مزیت رقابتی برای کسبوکارها محسوب میشود و نقشی تعیینکننده در رضایت مشتری و موفقیت سازمانها ایفا میکند.